Meditatie en reuma

Meditatie

Vrijwel iedereen ervaart af en toe stress. Stress kan zich uiten op emotioneel en fysiologisch vlak en in cognitie en gedrag. Het ervaren van stress is subjectief en individueel. Wat voor de één als stress ervaren wordt “ik moet eerder weg van de verjaardag” is dit voor de andere helemaal niet stressvol “ik vond het leuk om langs te zijn geweest”.

Positieve stress
We hebben allemaal wel eens spanning, men krijgt spanning door veel dingen. Spanning, stress, hebben we voor veel dingen nodig en is dus ook niet per definitie slecht. Stress kan zelfs motiveren; het zet je aan tot actie. Stress zorgt voor energie en focus. Positieve stress levert je iets op. Na die presentatie of dat sollicitatiegesprek verdwijnt de (gezonde) spanning weer uit je lichaam.

Negatieve stress
Langdurige stress heeft een negatief effect op het lichaam. Wanneer je het gevoel hebt dat je de stress niet meer in de hand hebt, dan beginnen vaak de problemen. Negatieve stress werkt belemmerend. Stress is verbonden met leefstijl en heeft een grote invloed op het dagelijks leven. Bij te veel stress wordt cortisol in veelvoud aangemaakt. Het lichaam moet hard werken om dit hormoon af te breken. Langdurige stress kan zorgen voor verschillende klachten zoals hoofdpijn, vermoeidheid, overspannenheid, hart- en vaatziekten, burn-out en depressie.

Reuma en stress
Het verloop van reuma is wisselvallig. Er zijn ‘goede’ en ‘slechte’ periodes en de duur van de periodes is ook wisselend. Soms kan je er geen touw aan vastknopen! Negatieve stress kan dan snel om de hoek komen kijken. Je wil meer doen dan op dat moment kan. Je maakt je zorgen over het verloop van jouw reuma. Dit roept stress op. Deze stress zorgt ervoor dat je steeds minder makkelijk kan ontspannen. Terwijl dat wel nodig is. Je begint je te richten op de dingen die je graag zou willen doen en die nu niet lukken, of niet meer kunnen. Of je focust op de pijn. De focus hierop wordt steeds groter. Zo ervaar je negatieve stress. 
Uit onderzoek blijkt dat mensen met reuma stress en depressieve gevoelens ervaren. Depressie komt 2 tot 3 keer meer voor bij mensen met reuma dan bij gezonde mensen. Heb jij last van deze gevoelens? Je bent dus niet alleen! Wel is het belangrijk om uit die vicieuze cirkel te komen, uit die negatieve gedachten en negatieve stress.

Ontspan
Maar wat is ontspannen? Dat is per persoon verschillend. Een warm bad of een film kijken kan voor de één heel ontspannend zijn en de ander gaat het liefst de natuur in. Het belangrijkste is dat het gevoel van ontspannen wordt ervaren. Wanneer je ontspannen bent, heb je een rustige ademhaling, een rustige hartslag en een rustige geest. Je denkt niet aan morgen, of aan gisteren, je leeft in het moment. Je bent in je hoofd bezig hoe die film of dat boek verloopt, je bedenkt welke kleur je gaat gebruiken in je schilderij… Het leven in het moment draagt bij aan jouw gezondheid en is essentieel om het lichaam de tijd te geven om te ontspannen.
Naast de dingen die je leuk vindt om te doen, kun je ook andere dingen doen om te ontspannen, zoals:

  • ontspanningsoefeningen;
  • ademhalingsoefeningen;
  • toepassen van positieve gedachtes;
  • jezelf ruimte en tijd geven om te ontspannen;
  • bewegen of sporten.

Al deze activiteiten hebben effect op jouw lichaam. Je spieren ontspannen, waardoor je lichaam kan herstellen. Je ademhaling wordt rustiger. Sommige activiteiten hebben zelfs direct effect op de productie van stresshormonen.

Meditatie
Zoals hierboven aangegeven zijn er veel manieren om met stress en onrust om te gaan. Graag zet ik één van deze manieren in de spotlight: mediteren. Mediteren is een manier om onrust en stress (in de geest) tot rust te brengen. Meditatie is een manier om je geest te trainen en meer controle te krijgen over je gedachten. Inmiddels bestaan er meerdere onderzoeken over het effect van meditatie. Voor depressie en chronische pijn is er steeds meer bewijs dat mindfulness positief kan uitpakken. 

Eén van die onderzoeken is uitgevoerd door neurowetenschapper Sara Lazar in samenwerking met een researchteam van Harvard in het Massachusetts General Hospital (2019). Voor dit onderzoek werden 16 proefpersonen gevolgd die nog nooit gemediteerd hadden. Over een periode van 8 weken mediteerden de proefpersonen gemiddeld 27 minuten per dag. Na deze 8 weken werd de hersenstructuur op veranderingen onderzocht.
In verschillende delen van de hersenen bleek een duidelijke verandering in de hoeveelheid grijze stof. In de gebieden die onder meer belangrijk zijn bij het verwerken van emoties en het reguleren van het concentratievermogen, de regulatie van emoties en het hersengebied dat betrokken is bij zelfbewustzijn, empathie en compassie nam de grijze stof toe. 
In het gebied waar de Amygdala zit nam de grijze stof juist af. Dit hersengebied wordt onder andere in verband gebracht met negatieve emoties zoals agressie, stress en angst. 
De bevindingen uit dit onderzoek toonden aan dat regelmatig mediteren je kalmer, geconcentreerder, evenwichtiger en meer empathische maakt.

Ook in Nederland wordt er onderzoek gedaan naar het effect van meditatie (NRC, 19 november 2021). Marleen ter Avest heeft meerdere onderzoeken gedaan op het gebied van meditatie en depressie.
Daarnaast richt Maya Schroevers, gezondheidspsycholoog bij het Universitair Medisch Centrum Groningen, zich op mensen met een lichamelijke chronische ziekte met depressieve klachten. Zo geeft zij aan mensen met bijvoorbeeld MS, diabetes of kanker meditatie-trainingen. Momenteel wordt ook onderzoek gedaan bij meditatie-trainingen voor mensen met een chronische darmziekte, zoals de ziekte van Crohn. Hierin krijgt de vermoeidheid die ontstaan is door de ziekte (bij reuma ook erg bekend) ook een belangrijk rol. “Een deel van de vermoeidheid wordt veroorzaakt door de ziekte, die kun je natuurlijk niet verhelpen door mindfulness. Maar uit de eerste resultaten komt naar voren dat mensen wel sneller hun grenzen aanvoelen qua energie, en er dus ook minder snel ongemerkt overheen gaan. Dat helpt om mindful keuzes te maken. Bijvoorbeeld: ik ga naar dat feestje, en accepteer dat ik vervolgens drie dagen moet bijkomen. Door zo’n weloverwogen besluit voel je je veel autonomer dan wanneer de moeheid je na afloop overvalt.” Lees hier het volledige artikel.

Er zijn nog weinig onderzoeken gedaan naar meditatie en reuma. In 2006 blijkt uit een onderzoek van dr. Elizabeth Pradhan dat meditatie stress, ziekteactiviteit en ontstekingen bij mensen met RA (reumatoïde artritis) verminderen. 
Aan het onderzoek deden 63 mensen mee. De ene helft werd verdeeld in een meditatiegroep; zij volgende naast de reguliere zorg een meditatieprogramma van zes uur per week. De andere helft kreeg enkel reguliere zorg. 
Na zes maanden was de stress in de meditatiegroep afgenomen met 33% tegen 2% in de controlegroep. De ziekteactiviteit was in de meditatiegroep met 11% afgenomen tegen 0% in de controlegroep. Ontstekingen waren in de meditatiegroep afgenomen met 35%, terwijl juist in de controlegroep een toename van 11% plaatsvond.

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat meditatie een positief effect kan hebben op het gebied van het ervaren van depressieve klachten (al dan niet in combinatie met een chronische ziekte), het omgaan met vermoeidheid en het verminderen van het ervaren van klachten. Maar vergeet niet, niemand is hetzelfde en wat voor de één wel werkt kan voor de ander een heel ander effect hebben. Probeer het eens, ook als je van te voren denkt dat het niks voor je is. Je kan pas weten of het niets voor je is, als je het geprobeerd hebt.

Wil jij starten met meditatie? Een goede manier om kennis te maken met mediteren is een meditatie-app. Hierin kunnen geleide meditaties en muziek worden aangeboden.

Heb je (langere tijd) last van depressieve klachten, neem contact op met een (zorg)professional. Depressieve klachten komen vaker voor bij mensen met reuma, neem ze serieus en laat je serieus nemen!

De leefstijler geeft zin!
De leefstijler geeft zin!
Een voedingsanalyse iets voor jou?
De leefstijler geeft zin!
Lees meer over het zes-maanden-programma: Grip